آموزش نصب بیمتال زیمنس

آموزش نصب بیمتال زیمنس به‌صورت گام‌به‌گام؛ بررسی ترمینال‌ها، سیم‌کشی بیمتال، اتصال به کنتاکتور، تنظیم جریان، تست و نکات مهم نصب رله اضافه بار زیمنس.

آموزش نصب بیمتال زیمنس

در مدارهای برق صنعتی، حفاظت از موتورهای الکتریکی در برابر اضافه بار یکی از مهم‌ترین موضوعات در طراحی و راه‌اندازی تابلو برق محسوب می‌شود. موتور در زمان کار ممکن است به دلایل مختلفی مانند افزایش بار مکانیکی، گیرپاژ، کاهش یا عدم تعادل فازها، مشکلات تهویه یا طولانی شدن زمان راه‌اندازی، جریانی بیشتر از جریان نامی خود دریافت کند. ادامه این وضعیت می‌تواند باعث افزایش دمای سیم‌پیچ‌ها و در نهایت آسیب جدی به موتور شود.

یکی از تجهیزات پرکاربرد برای جلوگیری از چنین شرایطی، بیمتال زیمنس یا Siemens Overload Relay است. این تجهیز معمولاً در کنار کنتاکتور قرار می‌گیرد و وظیفه آن تشخیص اضافه بار و ارسال فرمان قطع به مدار کنترل موتور است. بیمتال در واقع مانند یک محافظ حرارتی برای موتور عمل می‌کند و در صورت عبور جریان بیش از مقدار تنظیم‌شده، مدار فرمان را تغییر وضعیت می‌دهد.

نصب صحیح بیمتال اهمیت بسیار زیادی دارد؛ زیرا حتی اگر یک بیمتال باکیفیت انتخاب شود، سیم‌کشی اشتباه، تنظیم نادرست جریان یا اتصال نادرست کنتاکت‌های کمکی می‌تواند باعث شود حفاظت موتور به‌درستی انجام نشود.

در این مقاله قصد داریم نصب بیمتال زیمنس را از ابتدا تا انتها بررسی کنیم و درباره نحوه قرارگیری انواع بیمتال زیمنس در مدار قدرت، سیم‌کشی مدار فرمان، ترمینال‌های ورودی و خروجی، تنظیم جریان، تست عملکرد و خطاهای رایج هنگام نصب توضیح دهیم.

بیمتال زیمنس چیست و چه وظیفه‌ای دارد؟

بیمتال زیمنس یک رله اضافه بار حرارتی است که برای حفاظت موتورهای الکتریکی در برابر جریان بیش از حد طراحی شده است. این تجهیز معمولاً همراه یک کنتاکتور مورد استفاده قرار می‌گیرد و به‌تنهایی وظیفه قطع مستقیم مدار قدرت موتور را بر عهده ندارد؛ بلکه با تغییر وضعیت کنتاکت‌های کمکی، مدار فرمان را قطع می‌کند تا کنتاکتور از مدار خارج شود.

ساختار عملکردی بیمتال بر اساس اثر حرارتی جریان است. زمانی که جریان موتور از محدوده تنظیم‌شده بیشتر شود، حرارت ایجادشده در بخش‌های داخلی بیمتال افزایش پیدا می‌کند. این افزایش حرارت موجب تغییر وضعیت مکانیزم داخلی رله می‌شود و کنتاکت‌های کمکی مربوط به حفاظت، وضعیت خود را تغییر می‌دهند.

در یک مدار معمولی، کنتاکت 95-96 بیمتال در مسیر فرمان بوبین کنتاکتور قرار می‌گیرد. در شرایط عادی این کنتاکت بسته است، اما هنگام اضافه بار باز شده و جریان بوبین کنتاکتور را قطع می‌کند. در نتیجه کنتاکتور آزاد شده و موتور از مدار خارج می‌شود.

از بیمتال زیمنس با نام‌های مختلفی مانند موارد زیر نیز یاد می‌شود:

• رله اضافه بار زیمنس
• رله حرارتی زیمنس
• محافظ موتور زیمنس
• رله حفاظت موتور
• Siemens Overload Relay
• Thermal Overload Relay

چرا نصب صحیح بیمتال زیمنس اهمیت دارد؟

نصب بیمتال فقط به قرار دادن آن در کنار کنتاکتور محدود نمی‌شود. بیمتال باید در قسمت صحیح مدار قدرت قرار گرفته و کنتاکت‌های کمکی آن نیز به شکل اصولی در مدار فرمان استفاده شوند.

اگر سیم‌کشی بیمتال اشتباه باشد، ممکن است موتور بدون حفاظت مناسب کار کند. برای مثال، اگر کنتاکت 95-96 در مدار فرمان استفاده نشود یا اشتباه سیم‌کشی شود، بیمتال ممکن است در زمان اضافه بار نتواند کنتاکتور را قطع کند.

از طرف دیگر، تنظیم جریان بیمتال نیز باید با توجه به جریان نامی موتور انجام شود. تنظیم بیش از حد بالا باعث می‌شود بیمتال دیرتر از حالت مورد انتظار عمل کند و تنظیم بیش از حد پایین نیز می‌تواند باعث قطع‌های مکرر و غیرضروری موتور شود.

بنابراین، نصب بیمتال زیمنس، انتخاب محدوده مناسب، سیم‌کشی صحیح و تنظیم دقیق جریان، چهار بخش مهم در راه‌اندازی این تجهیز هستند.

اجزای اصلی بیمتال زیمنس را بشناسید

قبل از شروع نصب بهتر است با بخش‌های اصلی بیمتال آشنا باشید. مدل‌های مختلف رله‌های اضافه بار زیمنس ممکن است از نظر طراحی، امکانات و روش نصب تفاوت‌هایی داشته باشند، اما در بسیاری از مدل‌های رایج، بخش‌های زیر اهمیت زیادی دارند:

• ترمینال‌های مدار قدرت: این ترمینال‌ها برای عبور جریان سه‌فاز موتور استفاده می‌شوند و معمولاً در بخش ورودی و خروجی رله قرار دارند.
• ترمینال‌های کمکی: کنتاکت‌های کمکی وظیفه انتقال وضعیت بیمتال به مدار فرمان را بر عهده دارند. ترمینال‌های 95 و 96 معمولاً به‌عنوان کنتاکت نرمال بسته و ترمینال‌های 97 و 98 به‌عنوان کنتاکت نرمال باز استفاده می‌شوند.
• پیچ یا ولوم تنظیم جریان: در قسمت جلویی بسیاری از مدل‌ها، بخشی برای تنظیم جریان حفاظتی وجود دارد. مقدار تنظیم باید متناسب با جریان نامی موتور و دستورالعمل سازنده انتخاب شود.
• دکمه Reset: برای بازگرداندن بیمتال به وضعیت آماده به کار پس از عملکرد حفاظتی استفاده می‌شود. بسته به مدل، امکان انتخاب حالت دستی یا خودکار Reset نیز وجود دارد.
• نشانگر وضعیت: برخی مدل‌ها دارای نشانگرهایی هستند که وضعیت تریپ یا عملکرد رله را مشخص می‌کنند.

تجهیزات مورد نیاز برای نصب بیمتال زیمنس

برای نصب استاندارد بیمتال در یک تابلو برق صنعتی، تجهیزات مورد نیاز به نوع مدار و مدل بیمتال بستگی دارد، اما معمولاً موارد زیر مورد استفاده قرار می‌گیرند:

انتخاب سطح مقطع سیم و تجهیزات حفاظتی باید بر اساس جریان، توان موتور، طول کابل، شرایط نصب و استانداردهای مربوطه انجام شود. بیمتال نیز جایگزین حفاظت اتصال کوتاه نیست و معمولاً در کنار تجهیزات مناسب حفاظت اتصال کوتاه استفاده می‌شود.

جایگاه بیمتال در مدار موتور

یکی از اولین نکات در نحوه نصب بیمتال زیمنس، شناخت محل قرارگیری آن در مدار است.

در یک مدار متداول موتور سه‌فاز، مسیر قدرت به شکل کلی زیر خواهد بود:

منبع سه‌فاز ← کلید حفاظتی ← کنتاکتور ← بیمتال ← موتور

یعنی سه فاز پس از عبور از تجهیزات حفاظتی و کنتاکتور، وارد بیمتال می‌شوند و سپس از خروجی بیمتال به موتور می‌روند.

به این ترتیب، جریان عبوری از هر سه فاز موتور از بخش اندازه‌گیری حرارتی بیمتال عبور می‌کند. اگر جریان از مقدار مجاز تنظیم‌شده بیشتر شود، بیمتال وضعیت کنتاکت‌های کمکی خود را تغییر خواهد داد.

در اینجا باید به یک نکته مهم توجه کرد: ترتیب دقیق تجهیزات، نوع حفاظت و نحوه سیم‌کشی ممکن است بر اساس طراحی تابلو، نوع موتور و مدل تجهیزات متفاوت باشد. بنابراین برای نصب واقعی، نقشه مدار و اطلاعات فنی مدل مورد استفاده باید ملاک نهایی قرار گیرد.

آموزش نصب بیمتال زیمنس به صورت مرحله به مرحله

اکنون به بخش اصلی مقاله یعنی آموزش نصب بیمتال زیمنس می‌رسیم. مراحل زیر یک ساختار عمومی برای نصب بیمتال‌های رایج زیمنس ارائه می‌دهد. در مدل‌های خاص، شماره ترمینال‌ها یا روش نصب مکانیکی ممکن است متفاوت باشد.

مرحله اول؛ قطع کامل برق

قبل از هرگونه عملیات نصب، تعمیر یا سیم‌کشی، منبع تغذیه مدار باید کاملاً قطع شود.

صرف خاموش کردن کلید فرمان کافی نیست؛ زیرا ممکن است بخش قدرت همچنان برق‌دار باشد. پس از قطع منبع، باید با تجهیزات اندازه‌گیری مناسب از نبود ولتاژ اطمینان حاصل شود. این مرحله از مهم‌ترین نکات ایمنی در نصب تجهیزات تابلو برق است. کار روی مدار برق‌دار می‌تواند باعث برق‌گرفتگی، اتصال کوتاه، آسیب به تجهیزات و حتی آتش‌سوزی شود.

مرحله دوم؛ بررسی مشخصات بیمتال

قبل از اتصال سیم‌ها، مشخصات بیمتال را بررسی کنید. مهم‌ترین مواردی که باید مورد توجه قرار بگیرند عبارت‌اند از:

• محدوده تنظیم جریان
• جریان نامی موتور
• سازگاری بیمتال با کنتاکتور
• تعداد فازها
• نوع نصب
• ولتاژ و مشخصات کنتاکت‌های کمکی
• حالت Reset
• کلاس تریپ
• نقشه ترمینال‌ها

اگر بیمتال برای موتور مورد نظر انتخاب نشده باشد، حتی نصب کاملاً صحیح نیز نتیجه مناسبی ایجاد نخواهد کرد.

مرحله سوم؛ نصب مکانیکی بیمتال روی کنتاکتور

در بسیاری از سیستم‌های زیمنس، بیمتال به‌صورت مستقیم زیر کنتاکتور نصب می‌شود. این روش باعث می‌شود سیم‌کشی مدار قدرت ساده‌تر و تابلو مرتب‌تر شود.

البته نوع اتصال مکانیکی باید با سری کنتاکتور و رله اضافه بار سازگار باشد. برخی بیمتال‌ها برای نصب مستقیم روی کنتاکتورهای مشخصی طراحی شده‌اند و برخی مدل‌ها ممکن است نیاز به نصب جداگانه داشته باشند. پس از قرار دادن بیمتال، از محکم بودن اتصال مکانیکی اطمینان حاصل کنید. اتصال ناقص می‌تواند باعث گرم شدن، لرزش یا ایجاد مشکل در مسیر جریان شود.

مرحله چهارم؛ اتصال ورودی‌های مدار قدرت

در بسیاری از مدل‌های رایج، ترمینال‌های مدار قدرت با شماره‌هایی مانند 1/L1، 3/L2 و 5/L3 مشخص می‌شوند.

سه فاز خروجی از کنتاکتور به ورودی‌های بیمتال متصل می‌شوند:

• فاز اول به L1
• فاز دوم به L2
• فاز سوم به L3

با این حال، شماره‌گذاری دقیق را همیشه از روی نقشه یا بدنه همان مدل بررسی کنید.

در این مرحله باید سیم‌ها به‌درستی داخل ترمینال قرار گرفته و پیچ ترمینال با گشتاور مناسب سفت شود. شل بودن اتصال می‌تواند مقاومت تماسی ایجاد کند و باعث افزایش دما شود.

مرحله پنجم؛ اتصال خروجی بیمتال به موتور

خروجی‌های مدار قدرت بیمتال معمولاً با شماره‌هایی مانند 2/T1، 4/T2 و 6/T3 مشخص می‌شوند.

در یک مدار سه‌فاز معمول:

T1 → U موتور
T2 → V موتور
T3 → W موتور

اتصال دقیق موتور باید مطابق نقشه ترمینال خود موتور انجام شود. در صورتی که موتور نیاز به اتصال ستاره یا مثلث داشته باشد، نحوه قرار دادن پل‌های ترمینال موتور نیز باید بر اساس پلاک موتور و ولتاژ شبکه انتخاب شود.

مرحله ششم؛ سیم‌کشی کنتاکت 95 و 96

یکی از مهم‌ترین بخش‌های نصب بیمتال زیمنس، اتصال کنتاکت نرمال بسته آن در مدار فرمان است.

در بسیاری از مدل‌ها:

95-96 = کنتاکت NC

این کنتاکت در شرایط عادی بسته است. هنگام عملکرد بیمتال در اثر اضافه بار، وضعیت آن تغییر کرده و مسیر فرمان باز می‌شود.

در یک مدار ساده، مسیر فرمان بوبین کنتاکتور می‌تواند به‌صورت کلی چنین باشد:

فاز فرمان → شستی توقف → کنتاکت 95-96 بیمتال → مدار استارت و خودنگهدار → A1 کنتاکتور

البته مدارهای واقعی ممکن است تجهیزات بیشتری مانند رله کنترل فاز، PLC، شستی اضطراری، تایمر یا سایر تجهیزات کنترلی داشته باشند. نکته مهم این است که کنتاکت 95-96 باید در بخشی از مدار فرمان قرار گیرد که باز شدن آن بتواند فرمان کنتاکتور را قطع کند.

مرحله هفتم؛ استفاده از کنتاکت 97 و 98

در بسیاری از بیمتال‌های رایج، ترمینال‌های 97 و 98 به‌عنوان کنتاکت نرمال باز یا NO استفاده می‌شوند.

این کنتاکت می‌تواند برای ارسال سیگنال خطا یا روشن کردن چراغ هشدار مورد استفاده قرار گیرد.

برای مثال، در صورت تریپ بیمتال می‌توان از تغییر وضعیت 97-98 برای فعال کردن چراغ «Fault» یا ارسال وضعیت به سیستم کنترل استفاده کرد. در مدارهای صنعتی پیشرفته‌تر، همین سیگنال می‌تواند به ورودی PLC ارسال شود تا اپراتور بتواند دلیل توقف موتور را در HMI مشاهده کند.

جدول کاربرد ترمینال‌های رایج بیمتال

توجه: این جدول برای شماره‌گذاری رایج در بسیاری از رله‌های اضافه بار ارائه شده است و برای نصب واقعی باید شماره ترمینال‌های همان مدل بیمتال زیمنس با کاتالوگ و نقشه روی تجهیز تطبیق داده شود.

مرحله هشتم؛ تنظیم جریان بیمتال زیمنس

پس از انجام سیم‌کشی، نوبت به تنظیم جریان می‌رسد. روی بیمتال معمولاً یک ولوم یا مکانیزم تنظیم جریان وجود دارد. مقدار تنظیم نباید صرفاً بر اساس حداکثر عددی که روی بیمتال نوشته شده انتخاب شود. معیار اصلی باید جریان نامی موتور، اطلاعات پلاک موتور، شرایط کاری و دستورالعمل سازنده باشد.

برای مثال، اگر موتور دارای جریان نامی مشخصی باشد، محدوده تنظیم بیمتال باید به‌گونه‌ای انتخاب شود که موتور در شرایط کاری عادی بدون تریپ غیرضروری کار کند و در عین حال حفاظت مورد نیاز را فراهم کند.

اشتباه رایج این است که کاربر بیمتال را روی بالاترین مقدار تنظیم می‌کند تا از قطع شدن موتور جلوگیری شود. این کار می‌تواند سطح حفاظت موتور را کاهش دهد. از طرف دیگر، تنظیم بیش از حد پایین نیز باعث می‌شود موتور در بارهای عادی مرتباً با خطای اضافه بار متوقف شود.

آیا جریان بیمتال باید دقیقاً برابر جریان پلاک موتور باشد؟

پاسخ این سؤال به نوع موتور، کلاس حفاظت، شرایط کاری و دستورالعمل سازنده بستگی دارد. بنابراین نمی‌توان برای تمام موتورها یک عدد ثابت ارائه کرد.

بهترین روش این است که ابتدا جریان نامی درج‌شده روی پلاک موتور بررسی شود و سپس تنظیم رله مطابق دستورالعمل سازنده موتور و رله انجام شود. همچنین باید توجه داشت که بیمتال برای حفاظت در برابر اضافه بار طراحی شده و نباید آن را با تجهیزات حفاظت اتصال کوتاه یکسان دانست.

نقش کلاس تریپ در عملکرد بیمتال

یکی دیگر از مشخصات مهم رله‌های اضافه بار، Trip Class یا کلاس عملکرد آن است. این مشخصه تعیین می‌کند رله در شرایط اضافه بار با چه ویژگی زمانی عمل کند. کلاس تریپ باید با شرایط راه‌اندازی موتور و نوع بار هماهنگ باشد. موتوری که در زمان راه‌اندازی جریان بیشتری برای مدت مشخصی نیاز دارد، ممکن است با تنظیم نامناسب کلاس تریپ دچار قطع ناخواسته شود.

به همین دلیل هنگام انتخاب و نصب بیمتال، فقط جریان تنظیمی را بررسی نکنید؛ بلکه کلاس عملکرد و شرایط راه‌اندازی موتور نیز اهمیت دارد.

تست بیمتال بعد از نصب

بعد از اتمام سیم‌کشی، نباید بلافاصله موتور را در شرایط کاری کامل راه‌اندازی کرد. ابتدا بهتر است اتصالات، ترمینال‌ها و مدار فرمان بررسی شوند.

چند مورد مهم برای بررسی عبارت‌اند از:

1. صحیح بودن ورودی و خروجی سه فاز
2. محکم بودن ترمینال‌ها
3. صحیح بودن سیم‌کشی 95-96
4. صحیح بودن مدار اعلام خطا 97-98 در صورت استفاده
5. مناسب بودن محدوده تنظیم جریان
6. سازگاری بیمتال و کنتاکتور
7. صحیح بودن اتصال موتور
8. بررسی شرایط Reset

پس از بررسی‌های لازم، می‌توان عملکرد مدار را تحت شرایط کنترل‌شده آزمایش کرد.

چگونه عملکرد کنتاکت 95-96 را بررسی کنیم؟

برای بررسی کنتاکت 95-96 می‌توان در حالت بی‌برق و با استفاده از مولتی‌متر، پیوستگی کنتاکت را مطابق دستورالعمل تجهیز بررسی کرد. در وضعیت عادی، کنتاکت NC باید حالت بسته داشته باشد. پس از عملکرد حفاظتی، وضعیت آن تغییر می‌کند.

در صورت وجود دکمه تست یا سازوکار آزمایشی در مدل مورد استفاده، می‌توان طبق دستورالعمل سازنده عملکرد رله را بررسی کرد. هرگز برای تست عملکرد بیمتال، عمداً موتور را در شرایط خطرناک یا اضافه بار شدید قرار ندهید. تست باید با روش استاندارد و مطابق دستورالعمل همان تجهیز انجام شود.

تفاوت بیمتال با فیوز و کلید حفاظتی

گاهی تصور می‌شود بیمتال می‌تواند جایگزین فیوز یا کلید حفاظتی شود، اما این تجهیزات وظایف یکسانی ندارند.

• بیمتال: عمدتاً برای حفاظت موتور در برابر اضافه بار و شرایط حرارتی نامناسب استفاده می‌شود.
• فیوز: برای حفاظت در برابر جریان‌های شدید و به‌خصوص شرایط اتصال کوتاه کاربرد دارد.
• کلید حفاظتی: بسته به نوع تجهیز می‌تواند وظایف مختلفی مانند حفاظت در برابر اتصال کوتاه، اضافه جریان و سایر خطاها را انجام دهد.

به همین دلیل در یک تابلو برق استاندارد، معمولاً ترکیبی از تجهیزات حفاظتی و کنترلی به کار گرفته می‌شود.

» مطالعه بیشتر

کاربرد بیمتال زیمنس در تابلو برق صنعتی چیست؟

اشتباهات رایج هنگام نصب بیمتال زیمنس

یکی از دلایل عملکرد نامناسب مدارهای موتوری، اشتباه در نصب یا تنظیم رله اضافه بار است. برخی از رایج‌ترین خطاها عبارت‌اند از:

1. انتخاب بیمتال با محدوده جریان نامناسب : اگر محدوده جریان بیمتال با جریان موتور تناسب نداشته باشد، تنظیم صحیح امکان‌پذیر نخواهد بود.
2. قرار دادن اشتباه بیمتال در مدار : بیمتال باید در مسیر مناسب مدار قدرت موتور نصب شود تا جریان موتور از بخش حفاظتی عبور کند.
3. سیم‌کشی نادرست کنتاکت 95-96 : اگر این کنتاکت به‌درستی در مدار فرمان قرار نگیرد، ممکن است هنگام تریپ بیمتال، کنتاکتور همچنان در مدار باقی بماند.
4. تنظیم بیش از حد جریان : تنظیم جریان در بالاترین مقدار بدون توجه به جریان نامی موتور، یکی از اشتباهات رایج است.
5. بی‌توجهی به کلاس تریپ : در موتورهایی که زمان راه‌اندازی یا شرایط بار خاصی دارند، کلاس تریپ اهمیت زیادی دارد.
6. سفت نکردن صحیح ترمینال‌ها : اتصال شل می‌تواند باعث افزایش مقاومت تماسی، داغ شدن ترمینال و افت عملکرد مدار شود.
7. استفاده از بیمتال به‌عنوان حفاظت اتصال کوتاه : رله اضافه بار جایگزین تجهیزات حفاظت اتصال کوتاه نیست.

بیمتال بعد از تریپ چرا دوباره وصل نمی‌شود؟

پس از عملکرد بیمتال، بسته به مدل و تنظیم Reset، ممکن است نیاز باشد رله به‌صورت دستی Reset شود. اگر بیمتال بلافاصله پس از Reset دوباره تریپ کند، نباید صرفاً چند بار پشت سر هم آن را Reset کرد. این وضعیت می‌تواند نشانه وجود یک مشکل واقعی در موتور یا مدار باشد.

دلایل احتمالی عبارت‌اند از:

• افزایش بار مکانیکی
• گیرپاژ یا سخت شدن حرکت بار
• مشکل در موتور
• افت یا عدم تعادل ولتاژ
• قطع یا ضعف یکی از فازها
• انتخاب نادرست جریان بیمتال
• خرابی مکانیکی یا الکتریکی تجهیزات
• نامناسب بودن شرایط راه‌اندازی
• مشکل در کابل‌کشی

در چنین شرایطی ابتدا باید علت تریپ مشخص شود و سپس اقدام به راه‌اندازی مجدد کرد.

تفاوت حالت Manual و Automatic Reset

برخی مدل‌های بیمتال امکان انتخاب حالت Reset دستی یا خودکار را فراهم می‌کنند.

• در Manual Reset، پس از رفع خطا، اپراتور باید بیمتال را به‌صورت دستی Reset کند. این روش در بسیاری از کاربردهای صنعتی برای جلوگیری از راه‌اندازی ناخواسته موتور مناسب‌تر است.
• در Automatic Reset، بیمتال پس از فراهم شدن شرایط لازم می‌تواند به وضعیت آماده بازگردد. استفاده از این حالت باید با توجه به نوع ماشین و الزامات ایمنی انجام شود.

در ماشین‌آلاتی که راه‌اندازی ناگهانی می‌تواند خطرناک باشد، انتخاب حالت Reset باید با دقت و بر اساس طراحی سیستم کنترل و الزامات ایمنی انجام شود.

نکات مهم برای افزایش عمر بیمتال زیمنس

نصب صحیح تنها مرحله مهم نیست و نگهداری مناسب نیز روی عملکرد تجهیزات اثر دارد.

بهتر است به‌صورت دوره‌ای موارد زیر بررسی شوند:

• سلامت ظاهری بیمتال
• وضعیت ترمینال‌ها
• آثار سوختگی یا تغییر رنگ
• شل شدن اتصالات
• عملکرد صحیح کنتاکت‌های کمکی
• وضعیت ولوم تنظیم جریان
• هماهنگی جریان تنظیمی با شرایط موتور
• وضعیت کنتاکتور
• میزان جریان واقعی موتور
• دمای داخل تابلو

وجود گردوغبار زیاد، حرارت بالا و تهویه نامناسب تابلو نیز می‌تواند روی عملکرد تجهیزات تأثیر بگذارد.

بیمتال زیمنس در چه مدارهایی استفاده می‌شود؟

بیمتال زیمنس در طیف گسترده‌ای از سیستم‌های صنعتی مورد استفاده قرار می‌گیرد. از جمله:

• تابلوهای برق صنعتی
• مدارهای راه‌اندازی موتور سه‌فاز
• پمپ‌ها
• فن‌ها
• کمپرسورها
• نوار نقاله‌ها
• دستگاه‌های صنعتی
• ماشین‌آلات تولیدی
• سیستم‌های تهویه
• تجهیزات خطوط تولید
• ماشین‌آلات بسته‌بندی

در تمام این کاربردها، انتخاب صحیح رله اضافه بار باید بر اساس مشخصات موتور و شرایط کاری انجام شود.

نکات ایمنی هنگام نصب بیمتال زیمنس

کار با مدارهای قدرت و تجهیزات صنعتی نیازمند رعایت اصول ایمنی است. پیش از شروع نصب باید برق مدار قطع و نبود ولتاژ تأیید شود. همچنین استفاده از ابزار مناسب، رعایت اصول قفل و برچسب‌گذاری تجهیزات در صورت نیاز، استفاده از تجهیزات حفاظت فردی مناسب و پیروی از استانداردهای ایمنی محل کار ضروری است.

افرادی که دانش و تجربه کافی در زمینه برق صنعتی ندارند، نباید نصب یا تعمیر مدارهای قدرت را به‌صورت تجربی انجام دهند. در تابلوهای صنعتی، یک اشتباه کوچک در سیم‌کشی می‌تواند علاوه بر آسیب به تجهیزات، خطرات جانی ایجاد کند.

راهنمای انتخاب بیمتال مناسب زیمنس

قبل از خرید یا نصب بیمتال، چند مشخصه مهم باید بررسی شود:

آیا بیمتال زیمنس برای موتور تک‌فاز هم قابل استفاده است؟

رله‌های اضافه بار در کاربردهای مختلفی استفاده می‌شوند، اما روش استفاده از آن‌ها در موتورهای تک‌فاز با موتور سه‌فاز یکسان نیست. تعداد مسیرهای عبور جریان، نحوه سیم‌کشی و روش حفاظت باید مطابق مدل بیمتال و نقشه مدار انجام شود.

بنابراین نباید صرفاً بر اساس ظاهر تجهیز تصمیم گرفت که یک بیمتال سه‌فاز برای هر نوع موتور قابل استفاده است. مشخصات فنی مدل و دستورالعمل سازنده باید بررسی شود.

آیا نصب بیمتال بدون کنتاکتور امکان‌پذیر است؟

در مدارهای متداول کنترل موتور، بیمتال به‌صورت مستقیم در کنار کنتاکتور استفاده می‌شود. دلیل آن این است که بیمتال معمولاً از طریق کنتاکت کمکی خود فرمان قطع مدار کنترل را صادر می‌کند و کنتاکتور وظیفه قطع و وصل مدار قدرت را انجام می‌دهد. البته ساختار مدارهای خاص ممکن است متفاوت باشد و تجهیزاتی مانند رله‌های الکترونیکی اضافه بار یا کلیدهای حفاظتی موتور می‌توانند امکانات متفاوتی ارائه دهند.

چرا بیمتال در هنگام روشن شدن موتور تریپ می‌کند؟

تریپ بیمتال در زمان راه‌اندازی همیشه به معنای خراب بودن بیمتال نیست. موتور در لحظه شروع به کار معمولاً جریان بیشتری نسبت به جریان نامی خود می‌کشد.

اگر مدت زمان راه‌اندازی طولانی باشد یا کلاس تریپ و تنظیم رله با شرایط موتور سازگار نباشد، احتمال تریپ افزایش پیدا می‌کند. همچنین باید مواردی مانند بار مکانیکی، گیرپاژ، ولتاژ ورودی، عدم تعادل فازها و وضعیت خود موتور بررسی شود.

اگر بیمتال دائماً تریپ کند چه کنیم؟

در صورت تریپ مکرر، ابتدا علت اصلی را پیدا کنید. افزایش عدد تنظیم بیمتال نباید اولین راه‌حل باشد.

بهتر است این موارد بررسی شوند:

1. جریان واقعی هر سه فاز اندازه‌گیری شود.
2. جریان با اطلاعات پلاک موتور مقایسه شود.
3. تعادل فازها بررسی شود.
4. وضعیت کابل‌ها و اتصالات کنترل شود.
5. بار مکانیکی موتور بررسی شود.
6. وضعیت تهویه و دمای موتور بررسی شود.
7. تنظیم بیمتال بررسی شود.
8. کلاس تریپ با شرایط راه‌اندازی مقایسه شود.
9. سلامت کنتاکتور و سایر تجهیزات مدار بررسی شود.

اگر جریان موتور واقعاً بالاتر از مقدار مجاز باشد، صرفاً تغییر تنظیم بیمتال مشکل را حل نمی‌کند.

| برای برقرار هر گونه ارتباط و پرسش و پاسخ با کارشناسان مجموعه الکتروجم بر روی واتساپ کلیک فرمایید.

جمع‌بندی

نصب بیمتال زیمنس یکی از مراحل مهم در طراحی و راه‌اندازی مدارهای موتور صنعتی است. بیمتال یا Siemens Overload Relay وظیفه دارد موتور را در برابر اضافه بار و افزایش بیش از حد جریان محافظت کند و معمولاً در کنار کنتاکتور در مدار قدرت و فرمان قرار می‌گیرد.

برای نصب صحیح، ابتدا باید مشخصات موتور و بیمتال بررسی شود. سپس بیمتال به‌صورت مکانیکی با کنتاکتور یا محل مناسب نصب شده و مسیرهای قدرت ورودی و خروجی مطابق نقشه تجهیز متصل شوند. پس از آن، کنتاکت 95-96 در مدار فرمان قرار می‌گیرد تا هنگام اضافه بار، فرمان کنتاکتور قطع شود. کنتاکت 97-98 نیز در صورت نیاز برای اعلام خطا یا ارسال وضعیت بیمتال به سیستم کنترل استفاده می‌شود.

یکی از مهم‌ترین مراحل پس از سیم‌کشی، تنظیم صحیح جریان است. مقدار تنظیم باید با توجه به پلاک موتور، دستورالعمل سازنده و شرایط کاری تعیین شود. تنظیم بیش از حد بالا می‌تواند سطح حفاظت را کاهش دهد و تنظیم بیش از حد پایین نیز باعث تریپ‌های غیرضروری شود.

در نهایت باید تأکید کرد که بیمتال جایگزین حفاظت اتصال کوتاه نیست و باید در کنار تجهیزات حفاظتی مناسب مورد استفاده قرار گیرد. همچنین شماره ترمینال‌ها و جزئیات نصب ممکن است بین مدل‌های مختلف بیمتال زیمنس تفاوت داشته باشد؛ بنابراین برای اجرای واقعی مدار، نقشه و دیتاشیت مدل مورد استفاده باید مرجع نهایی باشد.

سوالات متداول درباره نصب بیمتال زیمنس

1. بیمتال زیمنس کجا نصب می‌شود؟

بیمتال معمولاً در مسیر مدار قدرت موتور و در کنار کنتاکتور نصب می‌شود. در بسیاری از سیستم‌های زیمنس، رله اضافه بار مستقیماً زیر کنتاکتور قرار می‌گیرد، اما نوع اتصال مکانیکی باید با مدل کنتاکتور و بیمتال سازگار باشد.

2. ترمینال 95 و 96 بیمتال چه کاربردی دارد؟

ترمینال‌های 95 و 96 در بسیاری از مدل‌های رایج، کنتاکت نرمال بسته بیمتال هستند و در مدار فرمان قرار می‌گیرند. هنگام عملکرد حفاظتی بیمتال، این کنتاکت تغییر وضعیت می‌دهد و می‌تواند فرمان کنتاکتور را قطع کند.

3. ترمینال 97 و 98 بیمتال برای چیست؟

این ترمینال‌ها در بسیاری از بیمتال‌های رایج به‌عنوان کنتاکت نرمال باز استفاده می‌شوند و می‌توان از آن‌ها برای اعلام تریپ، روشن کردن چراغ خطا یا ارسال سیگنال به سیستم کنترل استفاده کرد.

4. آیا تنظیم بیمتال باید برابر جریان موتور باشد؟

تنظیم بیمتال باید با توجه به جریان نامی موتور، مشخصات پلاک، شرایط کاری و دستورالعمل سازنده انجام شود. نمی‌توان برای تمام موتورها یک مقدار ثابت تعیین کرد.

5. چرا بیمتال زیمنس مدام تریپ می‌کند؟

اضافه بار واقعی موتور، مشکل مکانیکی، عدم تعادل فاز، افت ولتاژ، تنظیم نامناسب جریان، انتخاب نادرست کلاس تریپ یا وجود مشکل در خود موتور از دلایل احتمالی تریپ مکرر هستند.

6. آیا بیمتال از موتور در برابر اتصال کوتاه محافظت می‌کند؟

بیمتال عمدتاً برای حفاظت در برابر اضافه بار طراحی شده است و نباید جایگزین فیوز یا تجهیزات مناسب حفاظت اتصال کوتاه شود.

7. آیا بعد از تریپ بیمتال می‌توان فوراً آن را Reset کرد؟

ابتدا باید علت تریپ مشخص و برطرف شود. Reset کردن مکرر بدون بررسی دلیل خطا می‌تواند خطرناک باشد و به موتور یا تجهیزات آسیب وارد کند.

8. آیا همه بیمتال‌های زیمنس به یک روش نصب می‌شوند؟

خیر. ساختار، شماره ترمینال‌ها، نحوه نصب مکانیکی و امکانات مدل‌های مختلف ممکن است متفاوت باشد. برای نصب دقیق باید مشخصات مدل مورد نظر و نقشه سازنده بررسی شود.

9. بهترین محل نصب بیمتال در تابلو برق کجاست؟

بیمتال باید مطابق طراحی مدار و در مسیر مناسب مدار موتور قرار گیرد. در بسیاری از مدارهای متداول، بیمتال مستقیماً با کنتاکتور مرتبط است و بعد از آن موتور قرار می‌گیرد.

10. آیا می‌توان بیمتال را بدون کنتاکتور استفاده کرد؟

در مدارهای استاندارد و متداول موتور، بیمتال معمولاً همراه کنتاکتور استفاده می‌شود تا کنتاکت حفاظتی آن بتواند مدار فرمان و در نتیجه کنتاکتور را قطع کند. برای ساختارهای دیگر باید نوع تجهیز و نقشه مدار بررسی شود.

سخن پایانی

آشنایی با نحوه نصب بیمتال زیمنس تنها به شناخت ترمینال‌ها محدود نمی‌شود؛ انتخاب صحیح رله، هماهنگی آن با کنتاکتور و موتور، تنظیم مناسب جریان، انتخاب کلاس تریپ، سیم‌کشی صحیح مدار فرمان و رعایت اصول ایمنی همگی در عملکرد نهایی سیستم تأثیرگذار هستند.

اگر نصب بیمتال با دقت انجام شود، این تجهیز می‌تواند نقش مهمی در جلوگیری از آسیب ناشی از اضافه بار و افزایش دمای موتور داشته باشد و به افزایش قابلیت اطمینان مدارهای صنعتی کمک کند. در پروژه‌های واقعی نیز همیشه باید مدل دقیق بیمتال، مشخصات موتور و نقشه مدار بررسی شود و در صورت وجود ابهام، نصب توسط تکنسین یا متخصص برق صنعتی انجام گیرد.